Met groeiende verbazing volg ik de berichtgeving over adviesgroep STOER – en vooral de optimistische boodschap van de Minister over het versoepelen van de bouwregels voor de woningbouw. Dit hele schouwspel doet mij denken aan het sprookje ‘De nieuwe kleren van de Keizer’. Daarin wordt de keizer een exclusief pak aangepraat, dat alleen ‘slimme’ mensen kunnen zien. Uit angst om dom gevonden te worden, paradeert hij zonder kleren door de straten. Tot een kind roept: ‘De Keizer is naakt!’
Waarom roept de adviesgroep STOER bij mij nu deze associatie op? STOER presenteert een aantrekkelijk verhaal: meer woningen door minder regels, en ook nog eens €30.000 goedkoper! Deze ‘nieuwe kleren’ passen Minister Keijzer perfect; een populaire boodschap die de bouw uit het slop moet trekken. Echter, voordat ‘de Keizer’ hiermee het land in paradeert, moeten we ons wel afvragen: gaan deze adviezen écht leiden tot de beoogde effecten?
Zelf heb ik behoorlijk wat ‘mentale gymnastiek’ nodig om te doorgronden welk concreet effect deze bonte verzameling maatregelen op de woningbouw zal hebben. Naar mijn idee zijn de ‘kleren’ van de adviesgroep op drie cruciale punten bijzonder ‘dun’:
- Betaalbaarheid: voor wie daalt de prijs? Hoe leidt de beoogde verlaging van bouwkosten tot goedkopere woningen voor starters en toekomstige bewoners? In de huidige markt wordt een nieuwbouwwoning niet zomaar €30.000 lager VON in de markt gezet. Belandt het voordeel bij de aannemer of de ontwikkelaar? Of betekent dit simpelweg dat de grond €30.000 meer waard wordt? Ik zie nergens terug hoe de Minister borgt dat het schrappen van regels daadwerkelijk leidt tot betaalbare woningen.
- Duurzaamheid: ‘Duurzaam genoeg’ voor nu, maar wat dan? Daar is een eenvoudig antwoord op: Europese bouwregelgeving komt eraan. We weten dat de CO2-uitstoot van gebouwen naar nul moet (ZEB) en de impact van materiaalgebruik drastisch omlaag. Bouwers die nu willen innoveren en investeren moeten maar even op de pauzeknop drukken. De huidige MPG-norm is, gesterkt door het STOER-rapport, blijkbaar ‘duurzaam genoeg’. Echt duurzaam bouwen voor de lange termijn wordt dus vooralsnog even vooruitgeschoven, wachtend op de invoering van ‘Whole Life Carbon’. Dit biedt wellicht op korte termijn ruimte. Maar hoe reageren bouwers en ontwikkelaars als ze vanaf 2030 mogelijk ineens 40-50% CO2-reductie moeten realiseren?
- Toekomstbestendigheid: Geitenpaadjes in plaats van oplossingen. Tot slot worden grote, al jarenlang voorziene risico’s – denk aan overschrijding van de Kaderrichtlijn Water of steeds groter wordende klimaatrisico’s – gebagatelliseerd. Met een juridisch ‘geitenpaadje’ om de woningbouw als ‘dwingend algemeen belang’ aan te duiden, hoeft deze niet te voldoen aan Europese richtlijnen. Hebben we dan niets geleerd van de stikstofcrisis? Wat als in 2027 bouwprojecten op last van de rechter worden stilgelegd? Of als verzekeraars nieuwe woningen niet meer willen verzekeren tegen klimaatschade? Dan worden er op die locaties helemaal géén huizen gebouwd.
Begrijp me goed: mijn kritiek doet niets af aan de intentie en goedbedoelde adviezen. Zo ben ik erg te spreken over de mogelijke toepassing van gelijkwaardigheid bij passiefhuis en andere bouwsystemen. Maar de cruciale vraag blijft: is dit écht wat we nu nodig hebben?
De claim dat dit veel meer en betaalbare woningen gaat opleveren, lijkt mij onvoldoende onderbouwd. Op de korte termijn levert het wellicht wat op, maar op de lange termijn vrees ik dat we volledig vastlopen.
Want in elk goed sprookje zit een kern van waarheid. Wat leert ‘De Nieuwe Kleren van de keizer’ ons? Wees eerlijk. Vertel wat er écht aan de hand is. We leven in een wereld die tegen haar grenzen aanloopt, en dat is helaas niet eenvoudig op te lossen. Laten we die realiteit niet met ‘nieuwe kleren’ proberen te verhullen.