Circulaire bedrijven brengen de circulaire economie in de praktijk. Omdat deze bedrijven afhankelijk zijn van externe financiering, heeft de financiële sector in Nederland een belangrijke rol te spelen in de transitie naar een circulaire economie. Uit verschillende onderzoeken blijkt echter dat circulaire bedrijven de benodigde financiering lastig rond krijgen.
Daarom onderzoeken wij samen met Circular Finance Lab voor het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hoeveel de Nederlandse banken financieren aan circulaire bedrijven, welke risico’s (en kansen) ze afwegen in hun beoordeling van deze bedrijven, en welke barrières binnen de financiële sector de kredietverstrekking hinderen.
Context
Er is geld genoeg in Nederland om uit te lenen of te investeren, maar in de praktijk blijkt het lastig voor circulaire bedrijven om dit aan te trekken. Hieraan ten grondslag ligt een financieel systeem dat is gestoeld op het geloof in oneindige groei en oneindige beschikbaarheid van (fossiele) grondstoffen. Veel circulaire bedrijven hebben juist de tegenovergestelde filosofie: geen oneindige groei maar geen of gematigde groei, en de beschikbaarheid van (fossiele) grondstoffen is eindig. Dit botst, met als een van de gevolgen dat circulaire bedrijven minder makkelijk aan financiering kunnen komen.
De vraag
Copper8 en Circular Finance Lab ondersteunen het PBL bij het inzicht verkrijgen in de mate waarin banken investeren in circulaire bedrijven, welke risico’s (en kansen) banken afwegen in hun risicobeoordeling, en op welke manier belemmeringen binnen de financiële sector kredietverstrekking hinderen.
De vereisten
Het onderzoek moet inzichten geven voor mogelijke aanknopingspunten om financiële belemmeringen te verminderen. Daarnaast dient het onderzoek als onderdeel van het integrale monitoringsraamwerk, dat als basis dient voor de Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER). Het PBL wil meer inzicht krijgen in de rol van de financiële sector in de transitie naar een circulaire economie.
Het proces
Wij gaan aan de slag met het structureren van bestaande kennis, het verzamelen van nieuwe kennis en het doorvertalen daarvan naar handelingsperspectieven voor beleid. Daarbij biedt het onderzoek inzicht in de huidige staat van de financiering van de circulaire economie. We interpreteren de geïdentificeerde belemmeringen vanuit een breder systeemperspectief, om te komen tot relevante beleidsaanbevelingen om de transitie naar een circulaire economie te stimuleren. De antwoorden zijn input voor de ICER 2025.
Het resultaat
Onze analyse wijst uit dat de mismatch tussen het financieringsaanbod van de banken en de financieringsbehoefte van de ondernemers het zichtbare effect is van andere, onderliggende barrières. Juist deze onderliggende barrières moeten worden aangepakt om structurele verandering teweeg te brengen.
Twee aanknopingspunten zijn essentieel om de financierbaarheid van het circulaire MKB te verbeteren:
De business case van circulaire bedrijven ten opzichte van lineaire bedrijven, waardoor circulaire bedrijven structureel minder goed scoren in de beoordeling van banken.
De risicobeoordeling door banken van bedrijven, waarbij de waarde van circulair handelen wordt onderschat. Circulaire bedrijven worden structureel als risicovoller gezien, alleen zien wij dat ze beter voorbereid zijn op bijvoorbeeld stijgende grondstoffenprijzen of beschikbaarheid van kritieke grondstoffen, wat niet wordt meegenomen in een traditionele risicobeoordeling.
Het handelingsperspectief voor de business case ligt voornamelijk bij beleidsmakers. Structurele verbetering van de circulaire business case kan bijvoorbeeld georganiseerd worden door middel van het beprijzen van milieukosten (externaliteiten) van bedrijven. Momenteel staan circulaire bedrijven “2-0 achter” in financieringsaanvragen, doordat zij vanwege hun duurzame keuzes opdraaien voor (milieu)kosten die lineaire bedrijven niet hoeven te maken. Het verleden wijst uit dat incidentele subsidies (stimuleringsmaatregelen) niet voldoende zijn om de circulaire economie tot wasdom te brengen. Daarom is het van belang dat ook normerende en beprijzende maatregelen worden genomen.
Bij het verbeteren van de risicobeoordeling zijn de banken zelf aan zet. Banken kunnen een financieringsaanbod ontwikkelen dat beter past bij de behoefte van circulaire bedrijven, waarbij ze rekening houden met bijvoorbeeld de relatief lange financiële balansen van deze bedrijven. Hiertoe is het wel van belang dat (alle afdelingen van de) banken de noodzaak en waarde van de circulaire economie gaan inzien. Beleidsmakers kunnen hierop inspelen door normen te stellen, bijvoorbeeld voor het gebruik van een circulair waardebepalingsmodel.
De gedegen kennis, de nieuwsgierigheid en de creativiteit van de onderzoekers hebben dit onderzoeksproject tot een succes gemaakt. We werden als opdrachtgever goed meegenomen in de stappen die ze zetten en de voortgangsbespreking waren inspirerend. Dank voor jullie inzet en toewijding!
Samen bouwen we aan een toekomst die telt. We maken keuzes die vandaag werken en morgen waardevol blijven. We werken aan structuren die bestand zijn tegen verandering. Omdat echte vooruitgang begint met visie en lef.
