De beschikbaarheid van kritieke en strategische grondstoffen staat steeds meer onder druk. Geopolitieke spanningen, geconcentreerde productieketens en een groeiende vraag naar materialen zoals neodymium, koper en aluminium maken Europa en Nederland kwetsbaar. Hoewel de Europese Critical Raw Materials Act (CRMA) inzet op meer winning, verwerking en recycling binnen Europa, is ook een andere route nodig: het verminderen van de vraag naar deze materialen.
Samen met de Centre for Materials & Resilience en de TU Delft hebben wij in opdracht van het Ministerie van I&W gekeken naar het effect van circulaire ontwerpstrategieën op grondstoffenzekerheid. Door slimmer om te gaan met materialen, producten langer te gebruiken en waar mogelijk hoogwaardige recycling toe te passen, kan de vraag naar kritieke en strategische grondstoffen aanzienlijk afnemen. In verschillende productgroepen, van warmtepompen en wasmachines tot windturbines, voertuigen en consumentenproducten, kunnen deze strategieën leiden tot forse besparingen, soms zelfs tot meer dan 50% of 75% van de verwachte materiaalvraag.
Tegelijkertijd blijken producenten nog beperkt te sturen op materiaalefficiëntie en levensduurverlenging. Zij hebben vaak onvoldoende zicht op de materiaalinhoud van ingekochte componenten en ervaren nog te weinig economische prikkels om hun ontwerpen aan te passen. Ook beleid richt zich nog vooral op recycling, terwijl kansen op het gebied van materiaalreductie, hergebruik en levensduurverlenging grotendeels onbenut blijven.
Daarom is aanvullend beleid nodig. Europese productwetgeving, ecodesign-eisen en de herziening van de WEEE-richtlijn bieden kansen om circulaire ontwerpstrategieën beter te verankeren. Door niet alleen het aanbod van kritieke grondstoffen te vergroten, maar ook de vraag ernaar te verminderen, kan Nederland zijn afhankelijkheid verkleinen en tegelijkertijd de circulaire economie versnellen.
Onze onderzoeken laten zien dat de sleutel tot grondstoffenzekerheid niet alleen ligt in meer winnen en recyclen, maar juist ook in slimmer ontwerpen.
