Wat we vandaag bouwen, staat er vaak over honderd jaar nog. De woningen, wijken en openbare ruimte die we nu ontwikkelen, moeten daarom niet alleen passen bij de opgaven van vandaag, maar ook bij de samenleving en het klimaat van de toekomst. Toch kijken beleid, investeringen en ruimtelijke keuzes vaak veel minder ver vooruit.
Met de denktank Bouw2040 – opgezet in samenwerking met De Argumentenfabriek – hebben we daarom verder gekeken dan de gebruikelijke beleidshorizon van 10 tot 30 jaar. In een denktank van publieke en private partijen hebben we onderzocht hoe de gebouwde omgeving zich moet ontwikkelen om ook richting 2140 toekomstbestendig te zijn. Daarbij hebben we twee ontwikkelingen centraal gesteld: klimaatverandering en demografische verandering.
Onze bevolking verandert
De samenstelling van de Nederlandse bevolking verandert de komende decennia. Het aantal huishoudens groeit hard door. Vooral het aantal eenpersoonshuishoudens neemt toe, net als het aandeel seniore huishoudens. Tegelijkertijd bestaat een groot deel van onze huidige woningvoorraad uit eengezinswoningen. De woningen die we vandaag bouwen en transformeren, moeten daarom niet alleen aansluiten bij de vraag van nu, maar moeten ook kunnen meebewegen met veranderende woonbehoeften. Dat is een breuk met de huidige woningbouwplannen, waarin nog steeds veel extra eengezinswoningen worden gerealiseerd.
Aandeel inwoners en aandeel woningen per huishoudensgrootte: een projectie voor 2070 (bron: Bouw2040)
Ons klimaat verandert
Tegelijkertijd wordt Nederland warmer, droger én natter en stijgt de zeespiegel. De gevolgen verschillen sterk per gebied. Laaggelegen gebieden krijgen bijvoorbeeld te maken met andere risico’s dan hogere zandgronden, terwijl steden juist extra kwetsbaar kunnen zijn voor hitte en extreme neerslag. Dat vraagt om een gebouwde omgeving die niet alleen klimaatverandering helpt beperken, maar ook is voorbereid op de gevolgen hiervan.
Effecten van klimaatverandering op Nederland in 2040 (bron: Bouw2040)
Langetermijndenken, kortetermijndoen: acht verandervoorstellen
De centrale vraag van Bouw2040 is daarom: hoe moet het werken aan de gebouwde omgeving vóór 2040 veranderen, om in 2140 een toekomstbestendige gebouwde omgeving te hebben? Vanuit het perspectief van 2140 kijken we terug naar de keuzes die we de komende jaren moeten maken.
Daarbij gaat het niet alleen om technische oplossingen. Juist ook over de manier waarop we locaties kiezen, woningen ontwerpen, gebieden ontwikkelen, risico’s waarderen en investeringen financieren moet veranderen. Met de denktank hebben we hiervoor acht verandervoorstellen ontwikkeld:
- Het lokaal risicoprofiel: We wegen bij locatiekeuzes voor woningbouw mee wat de klimaatrisico’s in een gebied zijn. Daarbij kijken we naar de risico’s van zeespiegelstijging, extreme neerslag, extreme droogte en extreme hitte.
- Het klimaatrisicolabel: We maken de financiële risico’s van een woning als gevolg van klimaatrisico’s zichtbaar bij aan- en verkoop. Eigenaren kunnen extra financiering aanvragen voor risicoverlagende maatregelen in hun hypotheek.
- De grondhypotheek: Bij gebiedsontwikkelingen knippen we de hypotheek los tussen woning en grond. Woningeigenaren betalen voor gebruik van de grond, waarmee gebiedseigenaren een toekomstbestendige openbare ruimte kunnen financieren zonder dat dit leidt tot een hogere woningprijs.
- Digitale gebiedsontwikkeling vanuit bandbreedtes: We maken plannen voor nieuwe gebiedsontwikkelingen niet langer op basis van eisen en ambities, maar op basis van bandbreedtes op verschillende gewenste prestaties. Vergaande digitalisering is een voorwaarde om dit mogelijk te maken.
- De grote verdichting: We bouwen extra woningen in bestaande wijken, waarbij we ook de diversiteit aan woningen vergroten. Door dit te combineren met een aanpak van de openbare ruimte verbeteren we de leefbaarheid, sociale cohesie en klimaatbestendigheid.
- Woning voor de toekomst: De nieuwe woningen die we bouwen, passen zo goed mogelijk bij de toekomstige bevolkingssamenstelling. Dit betekent een nadruk op appartementen met buitenruimte, een woningtype dat goed past bij veel doelgroepen.
- Toegepaste bouwbiologie: We ontwerpen en bouwen vooral op basis van principes uit de natuur, met een focus op minimaal energieverbruik en zo veel mogelijk natuurlijke materialen.
- Cultuurverandering: We werken in 2040 met de hele sector proactief en constructief aan een zo toekomstbestendig mogelijke gebouwde omgeving.
Bouwen voor een onzekere toekomst vraagt niet om voorspellen hoe Nederland er in 2140 precies uitziet, maar om keuzes die ruimte laten om mee te bewegen. Bouw2040 laat zien welke veranderingen daarvoor nu al nodig en mogelijk zijn. Hiermee hopen we het gesprek te openen tot een andere manier van ontwerpen en bouwen.
Acht verandervoorstellen (bron: Bouw2040)
