Bouwen binnen planetaire grenzen

Aanleiding

Nederland heeft een grote bouwopgave voor zowel woningen, utiliteitsgebouwen als infrastructuur. Enerzijds ligt er een nieuwbouwopgave van ruim 900.000 woningen, inclusief de bijbehorende voorzieningen en infrastructuur. Anderzijds ligt er een renovatie-opgave van in totaal zo’n 8 miljoen woningen, 1 miljoen utiliteitsgebouwen en ruim 300 bruggen en viaducten.

Bij het realiseren van deze opgaven zijn er ambitieuze klimaatdoelen en circulaire ambities. Daarnaast staan we voor andere duurzaamheidsopgaven, waaronder natuurherstel en het terugdringen van het gebruik van giftige stoffen.

Onderzoeksvraag

De conflicterende ambities tussen meer bouwen enerzijds en minder impact anderzijds hebben ons gebracht bij de volgende vragen:

1. Wat is de materiaalvraag van onze bouwopgave – voor zowel nieuwbouw als renovatie?
2. Wat zijn de effecten van deze materiaalvraag op onze planeet – denk aan klimaatverandering en biodiversiteitsverlies?
3. Wat zijn de circulaire strategieën om de materiaalvraag, CO2-uitstoot en milieu-impact van de bouw op korte termijn te verminderen?
4. Welke acties liggen er bij welke stakeholders om deze circulaire strategieën in de praktijk te brengen?

Aanpak

We werken aan de onderzoeken in samenwerking met verschillende collega-adviesbureaus: Structural Collective, NIBE, Alba Concepts en in het verleden met Metabolic. Daarbij werken we vanuit de volgende principes:

• We willen agenderen welke veranderingen in de sector nodig zijn
• We verkennen scenario’s om de impact van de bouw te verlagen
• We bieden handelingsperspectief voor alle partijen in de keten

Status

Deze onderzoekserie heeft inmiddels geleid tot zes publicaties:

• Verkenning natuurrisico’s bouwmaterialen (juni 2026)
• CO2-impact van woningbouwlocaties (februari 2025)
• CO2 impact van de Nederlandse bouw (maart 2024)
• Utiliteitsbouw binnen planetaire grenzen (januari 2024)
• Circulaire Bouw 2035: aanzet tot een toekomstperspectief (oktober 2023)
• Woningbouw binnen planetaire grenzen (mei 2023)

Resultaten

Met deze onderzoekserie werken we toe naar sectorbreed inzicht in de impact van de bouw. Dat leidt tot de volgende conclusies:

• Het beter benutten van de bestaande woningvoorraad kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verminderen van het aantal nieuwbouwwoningen, inclusief de daarvoor benodigde voorzieningen en infrastructuur.
• De CO2-uitstoot van renovatie is flink groter dan de uitstoot van nieuwbouw: daar ligt dus ook de meeste noodzaak om te werken aan CO2-reductie.
• Voor het realiseren van de ambities op klimaat en circulaire economie is inzet op combinatie van alle circulaire strategieën nodig: alleen inzet op bouwtechnische strategieën, waaronder biobased bouwen, is onvoldoende. Ook zijn er andere keuzes nodig in welke gebouwen we realiseren en is versnelde verduurzaming van de industrie vereist.
• Het CO2-budget van de bouwsector – de bijdrage van de Nederlandse bouw aan een opwarming van de aarde van 1,5 °C – is in 2026 op. Bij het beperken van de bijdrage van de Nederlandse bouw tot 1,7 °C is dit budget in 2031 op. Snelle inzet op CO2-reductie is dus essentieel.
• De winning van bouwmaterialen kent natuurrisico’s. Dit is het gevolg van de milieu-impact bij winning in combinatie met een kwetsbare natuur. Oorzaken van natuurrisico’s zijn onder meer watergebruik bij zand- en grindwinning in Limburg en Duitsland en landgebruik bij winning van ijzererts (Brazilië) en nikkel (Indonesië).